محمد رضا واليزاده معجزى
276
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
شوشترى مؤلف كتاب مجالس المومنين كه به نام شهيد ثالث معروف شده ، مىپيوندد و افراد اين خانواده همه اهل فضل و كمال بودهاند و خود مرحوم حاج ميرزا يحيى مقدمات علوم را در شهر اصفهان بياموخت و در سن 18 سالگى به تهران رفته در نزد علماء آن سامان به تكميل فضايل خويش همت گماشت و خصوصا ادبيات و حكمت را وجهه نظر خويش قرار داده ، مدتى در سامرا به محضر درس مرحوم حاج ميرزا محمد حسن شيرازى حاضر شده ، پس از معاودت به تهران به درس مرحوم ميرزا ابو الحسن جلوه و ديگر اساتيد شتافته ، پس از مدتى در فقه و اصول و حكمت و فلسفه و كلام و علوم ادبيات از فضلاء مشار بالبنان گرديد ، از ابتداى مشروطيت در عداد آزادىخواهان وارد شده و در اين راه جانفشانيها كرده ، از سال 1314 قمرى ( 1275 شمسى ) با تأسيس مدارس « ادب » و « مساوات » بناى فرهنگ جديد ايران را گذاشت روى اين اصل مشار اليه را بايد از پايهگذاران و پيشتازان معارف ايران ناميد . وى در نتيجه طول اقامت خود در اروپا به زبان فرانسه كاملا آشنا گرديد و به اين زبان چيز نوشت و از آن كتاب ترجمه كرد و به زبانهاى فارسى عربى در كمال استادى و روانى شعر مىگفت . اينك فهرست تأليفات ايشان : 1 - آيين در ايران 2 - ارديبهشت ( در دو مجلد ) 3 - ارمغان 4 - اصفهان و بيگانگان 5 - تذكره 6 - ترجمه كتاب تربيت 7 - ترجمه اوان نامه 8 - ترجمه مكتوب به اكادمى 9 - چنته 10 - فصتت 11 - حدايق 12 - داستان شهرناز 13 - دوره زندگانى 14 - راهنماى انتخاب 15 - زندگانى على بن ابيطالب 16 - سرگذشت درويش 17 - شرححال قائم مقام فراهانى 18 - شرححال ميرزا تقى خان 19 - كتاب على 20 - كنگره نژادى 21 - لبخند فرودسى 22 - نهال ادب 23 - نعمان مجوسان 24 - اندوه پيرى 25 - حيات يحيى يا تاريخ معاصر در چهار جلد . اين كتاب چون شامل يك قسمت از مشهودات خود مؤلف در قضاياى جنگ جهانى و مسأله مهاجرت ايرانيان مىباشد ، فوق العاده قابل توجه مىباشد و از جمله كتابهاى مفيدى است كه در تاريخ معاصر نوشته شده [ است . ] ( نك . « شعراى اصفهان سال 3 ارمغان » ) 6 . اگرچه منظور اصلى ما نوشتن بيوگرافى و سوانح زندگانى مرحوم مظفر الملك در طى مأموريتهاى مكرر او در لرستان است كه از سال 1297 شروع و تا سال ( 1305 ) على التناوب ادامه داشته ولى از نقطه نظر اهميت و شهرت فوق العادهاى كه ترجمه الف ليله و ليله در ايران كسب نموده شايسته و سزاوار است كه همانطور كه مترجم آن را شناسانديم ، شمهاى در پيرامون ارزش اين يگانه اثر عبد اللطيف طسوجى كه دستخوش حادثات دهر نشده و به دست ما رسيده ، بيان داريم . چنانكه گفته شد نثر اين كتاب بسيار عالى و فصيح و پخته نثر فارسى دوران قاجار است و اگر بگويم در اين دوران نثرى پختهتر و فصيحتر و محكمتر از نثر كتاب مزبور نوشته نشده شايد سخنى به گزافه نگفته و درباره اين كتاب به راه غلو نرفته باشيم و خوانندگانى كه به يقين ترجمه فارسى اين كتاب ارزنده و شيرين را مونس شبهاى دراز زمستانى خود دانستهاند بر صدق اين گفتار گواهى عدلند .